ИЗВЕШТАЈ ЗА СОСТОЈБАТА НА ЖИВОТНАТА СРЕДИНА ВО СЛИВОТ НА РЕКА ЧЕРАВА

Оливер Аврамоски, АЛЛКООП Македонија

 ПОВАЖНИ АСПЕКТИ НА ЖИВОТНАТА СРЕДИНА: АНАЛИЗА

Аспекти на животната средина во земјоделството и заштитата на почвата

Земјоделското производство може да има негативни ефекти врз животната средина во сливот заради ерозијата на земјиштето, зголемувањето на приливот на нутритиенти, шталското ѓубре и пестицидите. Ерозијата на почвата води до физичка деградација на горните слоеви, намалување на продирањето на дождовница во почвата, и површинско истекување на водата без можност да биде искористена за производството на храна. Исто така, ерозијата и измивањето на почвата, пестицидите и зголемените количини на нутритиенти (пред се азотот и фосфорот) доведуваат до загадување на површинските води. Доколку не се чува и употребува на соодветен начин шталското ѓубре е исто така извор на загадување на површинските води.

Земјоделството е важен стопански сектор во целиот слив. Климата и педолошките услови во сливот се погодни за интензивно, ефикасно земјоделско производство, доколку се обезбеди доволно количество вода за наводнување. Земјоделството е, и уште долго време ќе биде, најважен извор за вработување на албанската страна на сливот. Транзициониот период донесе сериозно намалување на земјоделското производство и во Албанија, и во Македонија. Поради тоа, во моментот загадувањето на водите од земјоделството значително е намалено, пред се заради големото намалување на користењето на агрохемикалии (ѓубриво и пестициди). Во Албанија во моментов користењето на ѓубрива е под оптималната доза и не представува еколошки проблем. Како и да е, земјоделскиот сектор во албанскиот дел заздравува од загубите предизвикани од процесот на приватизација и во моментот годишната стапка на раст е релативно стабилна. Сè на сè, порастот на земјоделското производство може да обезбеди храна дури и за населението кое живее надвор од сливот, и земјоделството наскоро може да стане главен извор на загадување на водите и земјиштето доколку не се применат еколошки-прифатливи методи и практики.

Земјоделството во сливот на река Черава е еден од најважните еконимски сектори, но исто така и сериозен загадувач на животната средина

Шталското ѓубре представува сериозен извор на загадување во одредени делови на сливот, посебно на албанска страна. По приватизацијата во земјоделството во раните 1990-ти, бројот на грлата добиток е значително зголемен затоа што, за вакво производство е потребен мал капитал, како и заради зголемената побарувачка за добиточни продукти на пазарот. Може да се очекува дека постојаното унапредување во одгледувањето и селекцијата на домашните раси добиток и подобрениот пристап до ветеринарната заштита ќе доведат до зголемување на производството во оваа област. Иако, во моментов, отпадните води од фармите со добиток не се сметаат за приоритетен проблем, во блиска иднина ќе мора да се поведе сметка за тоа како се управува со шталското ѓубре од бројните малечки фарми (2-3 крави, 10-20 овци и кози).

Албанскиот дел на сливот беше, и уште долго време ќе остане, земјоделска област. Затоа, искоренувањето на сиромаштијата неизбежно ќе биде поврзано со унапредувањето на земјоделското производство. Познато е тврдењето дека сиромаштијата води до деградирање на животната средина. Многу еколошки проблеми се поврзани со активностите на социјалните групи со ниски примања. Важно прашање, на кое мора да се одговори, е: дали сиромаштијата предизвикува деградација на животната средина или обратно? Можно е, сиромаштијата истовремено да е и причина и последица на деградацијата на животната средина, како што често се тврди во литературата. Оттука, развојот на земјоделството во сливот, може да помогне во искоренувањето на сиромаштијата, или да ја зголеми. Малечките, непродуктивни фарми кои се изградени на неплодно земјиште, претераното испасување и злоупотребата на стрмните падини за земјоделско производство, се главните пречки за развој на земјоделското производство во албанскиот дел од сливот. Во овој дел од сливот, земјоделскиот сектор сноси последици од недостигот на капитал и можности за кредитирање, недостигот на добри врски со пазарите и несоодветните можности за транспорт. Патиштата се лоши и ретки, и населбите се изолирани. Вложувањето во механизација за малечките парцели е неисплатливо и во моментот таа е многу ограничено достапна. Наводнувањето нуди можност за одгледување на две до три жетви годишно. Но, распределбата на земјиштето и општествените пресврти предизвикаа сериозни оштетувања на системите за наводнување и одводнување, односно врз системите за заштита од ерозија. Освен тоа, преовладуваат методите за површинско наводнување каде ефикасноста во користењето на водите не надминува 60 %. На македонскиот дел од сливот, нејасните сопственички односи во однос на земјоделското земјиште и организационите проблеми поврзани со предимензионираните капацитети се главните проблеми за унапредување на слабите перформанси на земјоделското стопанство „Горица“.