GJENDJA E MJEDISIT NË
LUMI TË ÇERRAVËS

Oliver Avramoski, ALLCOOP Maqedonia
(Përkthim nga anglisht në shqip: Naum Gegprifti)

NEVOJA PER INTEGRIM MJEDISOR: NJE TRAJTIM I PELLGUT     

 
Resurset natyrore ne Pellgun e Lumit Çerraves formojne bazen e zhvillimit ekonomik dhe social. Si rrjedhim, zhvillimi ekonomik, progresi social, dhe mbrojtja mjedisore jane te pandara. Ceshtja qendrore ne arritjen e nje zhvillimi te panderprere ne Pellgun e Lumit Çerraves shkakton nje balancim ndermjet perdorimit te resurseve dhe ruajtjes se tyre keshtu qe mund te garantohen nivele te larta zhvillimi. Uji eshte e mesmja kritike nepermjet te ciles energjia, elementet, dherat dhe ndotesit qarkullojne permes biosferes. Si rrjedhim, Pellgu mendohet te siguroje nje kuader te paprekshem reference ne te cilin, mund te adresohen çeshtjet mjedisore. Luginat sigurojne nje njesi te shfrytezueshme nga nje pikepamje sociale gjithashtu – te gjithe ne nje lugine te dhene varen nga shendeti i lugines per ujin e pijshem, mbrojtjen nga permbytjet, mbrojtjen nga elementet toksike, resurset e vazhdueshme, dhe elemnte te tjera per cilesine e jetes. Gjithashtu, luginat sigurojne nje mjet per te konsideruar lidhjet ndermjet efekteve te rrjedhave te siperme dhe atyre te poshtme. Prandaj, menaxhimi i luginave eshte aplikuar ne nje shkalle te gjere si nje afrim drejt integrimit dhe nje vazhdueshmerie me te mire te resurseve te tokes, ujit dhe resurseve ekonomike dhe sociale per te rritur ne nje shkalle me te larte mireqenien e njerezve ne nje mjedis me cilesi.

Ne pergjithesi, luginat jane identifikuar nga hartat topografike duke lidhur pikat e larta dhe kreshtat dhe duke skicuar ujin qe rrjedh drejt e ne lume dhe duke perjashtuar ujin qe rrjedh duke dale nga lumi. Nga brenda ketyre kufijve, uji rrjedh mbi siperfaqen e tokes dhe brenda ne kanalet e perrenjve kur bie shi, kur shkrihet debora, ose gjate vaditjes. Megjithate, uji gjithashtu deperton ne brendesi dhe permes dherave dhe nentokes, duke ushqyer keshtu ujerat nentokesore. Ujerat nentokesore jane ujerat qe ngopin hapesirat e ngushta ndermjet materialeve aluviale (rera, zhavorri, lymi, argjila) ose plasaritjet neper shkembinj. Ujerat nentokesore dhe ata siperfaqesore jane krejtesisht te nderlidhur. Ne fakt, shpesh eshte e veshtire t’i ndash ata sepse ata „ushqejne” njeri-tjetrin. Shumica e luginave strehohen brenda te tjerave dhe per kete arsye menaxhimi i luginave kerkon nje trajtim shume dimensional. Per shembull lugina e Lumit Cerava eshte pjese e lugines se Liqenit te Ohrit dhe kjo e fundit eshte pjese e pellgut shume me te madh ujembledhes te Lumit Drin. Veprimet e bera ne nje pjese te lugines se Lumit Cerava mund te kene efekte te rendesishme mbi Liqenin e Ohrit madje edhe ne zonen tjeter te rrjedhes se poshtme te Lumit Drin. 

 

Pellgun Ujembledhes të  Lumit të Çerravës

Duke perdorur hartat topografike ne zakonisht identifikojme siperfaqen e Pellgut te Lumit Çerraves. Megjithate, ujerat nentokesore jo gjithmone domosdoshmerisht ndjekin te njejtet kufij te lugines si ujerat siperfaqesore. Luginat siperfaqesore ne pergjithesi mund te perdoren ne kufijte e ujerave nentokesore pothuajse te ceket kur informacioni specifik per kete nuk eshte i disponueshem. Megjithate, ne rastin e Lumit Cerava mos takimi i ujerave siperfaqesore dhe nentokesore te lugines eshte shume e mundur te jete i vertete per shkak te rrugeve te paparashikueshme te ujerave nentokesore ne zonat karstike te lugines. Per shembull, fusha prane fshatit te Blaces, ne pergjithesi ndodhet jashte siperfaqes se Pellugt te Lumit Çerraves. Megjithate, mund te jete e vertete qe ujerat e shiut qe infiltrohen permes shtreses se punueshme te fushes rimbushin rrjedhat e ujit qe lidhen me Lumin e Cerava ose ujerat nentokesore qe rrjedhin per ne Liqenin e Ohrit. Per me teper, me ndertimin e rezervuareve dhe te kanaleve te vaditjes eshte e mundur qe uji te transferohet jo vetem ndermjet pjeseve te ndryshme te lugines por gjithashtu edhe nga lugina e Lumit Cerava tek perdoruesit ne pellgun ujembledhes te Lumit fqinj Devoll dhe anasjelltas. Per shembull, Rezervuari Petrushes i vendosur jashte Pellgut te Lumit Çerava, gjate nivelit te larte te ujit mund te kulloje permes nje kanali drejt Lumit Çerrava.

Sfida kryesore e menaxhimit te luginave, jane, sidoqofte, kufijte njerezore. Menaxhimi i luginave percaktohet mbi luginat si fenomene te paster hidrologjike, duke i pershkruar ato si stripped bare of culture. Sapo marrim vesh per prezencen e njerezve, ne behemi te vetedijshem per faktin se kufijte e lugines se Lumit Çerrava permbledhin shume kufij politike, ne nivele te ndryshme. Pjesa Shqiptare e Pellgut i perket Rrethit te Pogradecit, i cili eshte pjese e Prefektures se Korces. Gjithashtu, lumi kalon ne kufijte e tre komunave: Dardhas, Çerrave dhe Bucimas; pjesa Maqedonase e Pellgut administrohet nga Bashkia e Ohrit. Perfundimisht, ka me shume kufinj, shpeshhere me pak te dukshem, qe e kane origjinen nga historia e besimeve te ndryshme fetare, kulturore dhe etnike te njerezve ne kete lugine. Kufijte ne mendjen e njerezve mund te provojne se ka shume veshtiresi per t’u perballuar ne rastin e lugines se Lumit Çerrava, vecanerisht ne driten e mungeses thuajse te plote te komunikimit permes kufirit Shqiptar/Maqedonas per me shume se 40 vjet.

The cooperaton between the different stakeholders from the two countries is indispensable if an integrated solutions to environmental problems are to be implemented in the Cherava River Watershed

Konkluzione perfundimtare dhe rekomandime

Nuk eshte vetem nje kufi i vetem qe mbund te permbledhe domosdoshmerisht diversitetin e interesave, problemeve dhe mundesive ne Pellgun e Lumit Çerrava. Menaxhimi i Pellgut ngrihet mbi konceptin e ekosistemit – mbeshtetja e cdo aktiviteti njerezor – i cili njeh strukturen hierarkike te ekosistemeve brenda tij. Kjo do te thote qe kufijte e lugines varjojne ne shkalle te ndryshme. Kufiri i Pellgut te Lumit Çerrava ofron nje njesi menaxhimi per disa nga problemet mjedisore qe banoret e Pellgut te Lumit Cerava nuk mund t’i zgjidhin brenda kufizimeve te kufijve administrative rajonale apo kombetare. Kjo eshte vecanerisht e vertete per ato probleme qe perfshijne lidhjet rrjedha e siperme/rrjedha e poshtme, p.sh. renia e cilesise se ujit te zonave litorale te Liqenit te Ohrit prane grykes se Lumit Çerrava. Ne nje fare shkalle te gjere, Lumi Çerrava eshte pare vetem si nje pjese e vogel e pellgut te Liqenit te Ohrit. Nga kjo shkalle mund te shihet se njerezit qe jetojne ne Pellgun e Lumit Çerrava mund te shpresojne per tregje me te medha per produktet e tyre bujqesore, jashte Pellgut, vecanerisht nese turizmi rreth Liqenit te Ohrit rifiton rendesine e tij te meparshme. Turizmi bazohet ne nje shkalle te gjere mbi vlerat natyrore te rajonit, sidomos cilesia oligotrofike e liqenit, e cila ne kthim, varet nga aktivitetet ne Pellgun e Lumit Cerava, ne nje fare niveli, te pakten.

Kur puna vjen te veprimi, duhet te ndiqet i njejti trajtim. Ne nivele te ndryshme te struktures hierarkike te ekosistemit ne Rajon, ekziston nje grup i ndryshem  vepruesish te tjere dhe rolet qe ata mund te luajne. Administrimi i Komunave ne pjesen Shqiptare dhe vete-qeverisja fqinje (Keshilli i Lubanishtit) jane ndermjet aktoreve kyc dhe vepruesve ne Pellgun e Lumit Çerrava. Ndermjet veprimeve nga te cilat ata do te vareshin kryesisht ne kapacitetin dhe gatishmerine e tyre per te vepruar pa dyshim jane ceshtje te tilla si menaxhimi i mbetjeve solide (te pakten ne nje fare shkalle), vetedija mjedisore publike dhe se fundi, por jo me pak e rendesishmja komunikimi nderkufitar. Trashegimia kulturore e se kaluares, vecanerisht izolimi politik i regjimit Shqiptar, kane shkeputur lidhjet ndermjet njerezve ne kete pellg ujembledhes, lidhje keto te zhvilluara neper shekuj. Rendesia e bashkepunimit nderkufitar nuk mund te mos mbi-theksohet duke pasur parasysh se menaxhimi i Pellgut kerkon nje bashkepunim te pashembullt ndermjet qytetareve, industrise, agjensive qeveritare (shteterore, rajonale dhe lokale), institucioneve private dhe organizatave akademike qe kane interes apo te drejta juridike ne rajon dhe ne Pellgut e Lumit Cerava, ne vecanti.